การประเมินผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ และสังคมจากการลงทุน โครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน (กรณีศึกษา : โครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ)

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลการดำเนินงานของโครงการส่งเสริมโอกาสการ เรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน (กรณีศึกษา : โครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐาน ภาค ตะวันออกเฉียงเหนือ) สนับสนุนโดยกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) โดยอาศัย เครื่องมือการประเมินผลกระทบทางสังคม (Social Impact Assessment: SIA) และการวิเคราะห์ ผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน (Social Return on Investment: SROI) ซึ่งประเมินในช่วงปี พ.ศ. 2562–2568 ตลอดจนการประเมินศักยภาพของผลตอบแทนทางสังคมในมิติความยั่งยืนที่คาด ว่าจะเกิดขึ้นในอนาคตช่วงปี พ.ศ. 2562–2573 พร้อมทั้งวิเคราะห์ปัจจัยความสำเร็จของการบริหาร จัดการทุนในบริบทที่แตกต่างกัน ทั้งตามประเภทหน่วยงาน กลุ่มเป้าหมาย พื้นที่ดำเนินงาน และ ศักยภาพในการพัฒนาเป็นศูนย์เรียนรู้ตามมาตรา 12 เก็บรวบรวมข้อมูลจากการทบทวน เอกสารรายงานโครงการ การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่มย่อย และข้อมูลทุติยภูมิที่เกี่ยวข้อง การวิเคราะห์เชิงปริมาณใช้วิธีการทางเศรษฐมิติ ได้แก่ มูลค่าปัจจุบันสุทธิ (NPV) อัตราผลตอบแทน ภายใน (IRR) ดัชนีค่า SROI ของโครงการที่เกิดขึ้นแล้วในปัจจุบัน (Ex-post Evaluation) และ วิเคราะห์ความยั่งยืนที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในอนาคต (Ex-ante Evaluation) ผลการศึกษาหน่วยจัดการเรียนรู้จำนวน 3 พื้นที่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ได้แก่ คณะ เทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยนครพนม วิทยาลัยชุมชนยโสธร จังหวัดยโสธร และองค์การ บริหารส่วนตำบลหนองสนิท จังหวัดสุรินทร์ พบว่า โครงการวิจัยสามารถสร้างผลกระทบเชิงบวกต่อ เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โดยค่า SROI แบบ Ex-post ซึ่งสะท้อนผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริงมากกว่า 1 ทุกโครงการ (จังหวัดนครพนม: SROI =1.11, จังหวัดยโสธร: SROI = 1.05, จังหวัดสุรินทร์: SROI = 2.75) สะท้อนให้เห็นว่าโครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ชุมชนเป็นฐานมีความคุ้มค่าในการ ลงทุนและก่อเกิดผลกระทบทางสังคมแล้ว และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญต่อผลตอบแทนที่ คาดว่าจะเกิดขึ้นในอนาคต นอกจากนี้โครงการยังก่อให้เกิดระบบนิเวศการเรียนรู้ที่ส่งเสริมการพัฒนา ทุนมนุษย์ ทั้งด้านวิชาการ วิชาชีวิต และวิชาชีพ ให้กับผู้ร่วมเรียนรู้ตลอดจนขยายผลให้เกิดกับคนใน ครอบครัว และเชื่อมโยงให้เกิดการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่าปัจจัยความสำเร็จสำคัญของโครงการ ได้แก่ การบูรณาการความ ร่วมมือแบบมีส่วนร่วม การใช้ทุนอาชีพและชุมชนเป็นฐานการเรียนรู้ การยกระดับกลุ่มเป็นศูนย์การ เรียนรู้เชื่อมโยงเครือข่ายทั้งภายในและภายนอกเข้ามามีส่วนร่วม ผลการศึกษานี้สามารถใช้เป็นข้อมูล เชิงประจักษ์เพื่อสนับสนุนการกำหนดนโยบายและการพัฒนาโครงการส่งเสริมโอกาสการเรียนรู้ที่ใช้ ชุมชนเป็นฐาน ส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตให้เกิดผลกระทบทางสังคมสูงสุดในระยะยาว